loader image
Fundacja Hydro-polis

Miejsca Pamięci jako symbole w krajobrazie – Cmentarze Mazurskie w Gminie Mikołajki

Opis projektu

Cmentarze nazywane bywają „ogrodami pamięci”. O cmentarze dbają, zarówno zarządcy cmentarza, jak i rodziny zmarłych. Mowa oczywiście o cmentarzach nadal użytkowanych. Inaczej sprawa wygląda z przestrzeniami cmentarnymi już nieużytkowanymi, zabytkowymi, pochodzącymi sprzed 1945 roku. A takich na Mazurach jest bardzo wiele. Wiele pojedynczych mogił znajduje się w lasach. Niszczeją, czasem nie ma już po nich większego śladu…  Nie ulega wątpliwości, że nie są one atrakcyjną destynacją dla większości turystów. Obiektom tym należy się jednak uwaga, ponieważ bezsprzecznie stanowią ginący, symboliczny element mazurskiego krajobrazu.

Mazurska ziemia była terenem wielowyznaniowym. Zamieszkiwali ją ewangelicy, starowiercy, prawosławni, wyznawcy judaizmu, mormoni, katolicy. Ewangelicy najczęściej zakładali cmentarze w pięknie położonych miejscach – na pagórkach, wzniesieniach z widokiem na jezioro lub na osadę, którą zamieszkiwał dawniej zmarły. Ma to swoją piękną symbolikę – takie położenie grobu przybliżało zmarłego do świata żywych, do bliskich, którzy wyczekiwali czasu, kiedy znowu będą razem; rozstanie według wierzeń było bowiem tymczasowe. Oddalenie cmentarza od wsi, miejsca zamieszkania zapewniało także rozdzielenie sfery sacrum i profanum.

We wszystkich kulturach cmentarze stanowią bardzo ważny składnik przestrzeni związanej z tożsamością. Szczególne miejsce zajmują one w krajobrazie kulturowym Polski. Z uwagi na bogatą przeszłość historyczną naszego kraju cmentarze są świadectwem interkulturowości. Opuszczone, porzucone cmentarze mazurskie kryją w sobie wiele walorów historycznych, kulturowych, przyrodniczych, dzięki czemu są żywym archiwum historii obszaru, na którym się znajdują. Mają charakter cmentarzy śródpolnych oraz śródleśnych. Zostały założone w XIX i na początku XX w. przez ludność pochodzenia niemieckiego, a po zakończeniu II wojny światowej przestały spełniać swoją pierwotną funkcję. Obecnie ulegają erozji, pochłania je lokalna roślinność – barwinek, cebulica, śnieguliczka – niosąca również głęboki ładunek symboliczny: nieśmiertelność, wieczną pamięć, życie wieczne. Wkomponowały się w krajobraz, tracąc pierwotny charakter obszaru sakralnego.

Współcześnie pozostają nierozwiązaną “kwestią”. Ich rujnowanie i rozkradanie (złomowanie krzyży) cały czas uchodzi za palący problem. Do takich ekscesów dochodziło również na cmentarzach leżących przy kościołach zajętych przez katolików – przykład z Łukty. Ostatnie wydarzenia z Nowej Wsi Ełckiej (2020), czy bezmyślna dewastacja sprzed kilku zaledwie dni w okolicach Mikołajek to zaledwie kilka z rozlicznych tego rodzaju incydentów.

Jako wolontariusze skupieni wokół projektu “Dom, historia… historia, dom” staramy się nadrobić stracony czas. Od 2021 roku realizujemy drobne, ale regularne działania mające na celu identyfikację, ewidencję zniszczonych cmentarzy mazurskich w Gminie Mikołajki oraz prace porządkowe, drobną renowację płyt nagrobnych, krzyży. Mimo, że wiele z tych obiektów wpisano do Rejestru Zabytków Nieruchomych, większość z nich jest zaniedbana, zdewastowana; charakterystyczne żeliwne krzyże niemal całkowicie już znikły z lokalnego, wiejskiego krajobrazu.

Zabytkowe mazurskie cmentarze to wyjątkowe, opuszczone i zapomniane pomniki historii, miejsca pamięci. Malowniczo położone, na wzgórzach, nad jeziorami, otoczone starodrzewiem. Nasze lokalne “ogrody pamięci” to szczególne pamiątki po mieszkańcach tych ziem – Mazurach. Miejsca, które uczą historii regionu i ukazują wielokulturowy bagaż historyczny Mazur – nazwiska zmarłych to często polsko brzmiące nazwy, słowa – Jendreizik, Klimmeck, Jakubzik, Kaminski. To nazwiska przodków wielu naszych współczesnych sąsiadów, znajomych, przyjaciół.

Galeria

Czas trwania projektu

2022-2025

Grantodawcy

wolontariat

Zobacz inne projekty

MAZURY. Ziemie Odzyskane, Północne, Powracające

MAZURY. Ziemie Odzyskane, Północne, Powracające

 Wciąż rejestrujemy nowe nagrania, kolejne "przesłuchania" z cyklu Dom, historia. Rozmawiamy z kolejnymi świadkami rozmaitych lokalnych historii, tworząc społeczne archiwum. Wszystkie nagrania dźwiękowe trafią niebawem na naszą stronę. Tymczasem prezentujemy próbkę...

czytaj dalej
Mazurskie ZIMOWISKO

Mazurskie ZIMOWISKO

Mazurskie ZIMOWISKO to półkolonie dla dzieci i młodzieży w wieku szkolnym (7-12 lat) z Gminy Mikołajki. Projekt zrealizowany przez Fundację Hydro-polis dzięki wsparciu finansowym Fundacji LOTTO im. Haliny Konopackiej w ramach programu "odLOTTOwe ferie". Półkolonie...

czytaj dalej
Lato w teatrze

Lato w teatrze

"ДЕТИ" w Teatrze, POKÓJ na ulicach!" to półkolonie teatralne przygotowane w ramach programu Lato w teatrze, realizowanego przez Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego. Artystyczne półkolonie realizowane będą w Mikołajkach, w Centrum Kultury "Kłobuk" w terminie...

czytaj dalej

Wesprzyj nas!

Wesprzyj nasze działania na Mazurach, dokonując darowiznyna cele statutowe Fundacji Hydro-polis.

Konto prowadzone przez Alior Bank o numerze:
67 2490 0005 0000 4600 6045 3112

Tytułem: „darowizna na cele statutowe”

Jeżeli chcesz, poinformuj nas o ustawionym zleceniu, wysyłając krótkiego maila na adres fundacja.hydropolis@gmail.com. Informacja o ustawieniu zlecenia pozwoli nam lepiej planować budżet i nowe działania.

Nasza Fundacja działa w sferze zadań publicznych określonych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Kwotę wpłaconej darowizny Fundacja hydro-polis przeznaczy na podstawową działalność statutową tj. edukację i wsparcie dzieci i młodzieży.